Tabela rozpuszczalności

Oficjalna tabela rozpuszczalności soli i wodorotlenków w wodzie (25°C) — na podstawie tablic CKE

Rozpuszczalność soli i wodorotlenków w wodzie (g/100 g H₂O, 25°C)

Kation \ Anion	Cl⁻	Br⁻	I⁻	NO₃⁻	CH₃COO⁻	S²⁻	SO₃²⁻	SO₄²⁻	CO₃²⁻	CrO₄²⁻	PO₄³⁻	OH⁻
Ag⁺	N	N	N	R 235	T 1	N	N	T 0,8	N	N	N	N
Al³⁺	R 45,1	R	R	R 68,9	d	d	—	R 38,5	—	N	N	N
Ba²⁺	R 37	R 100	R 221	R 10,3	R 79,2	R	N	N	N	N	N	R 4,9
Ca²⁺	R 81,3	R 156	R 216	R 144	R 34,7	N	N	T 0,2	N	T 2	N	T 0,2
Cr³⁺	R	R	R	R 81,2	R	N	—	R 64	—	N	N	N
Cu²⁺	R 75,8	R 126	—	R 145	R 6,8	N	N	R 22	N	N	N	N
Fe²⁺	R 65	R 120	R	R 87,2	R	N	N	R 29,5	N	—	N	N
Fe³⁺	R 91,2	R 455	d	R 87,5	—	d	—	R 440	—	N	N	N
K⁺	R 35,5	R 67,8	R 148	R 38,3	R 269	R	R 106	R 12	R 111	R 65	R 106	R 121
Mg²⁺	R 56	R 102	R 146	R 71,2	R 65,6	d	T 0,5	R 35,7	N	R 54,8	N	N
Mn²⁺	R 77,3	R 151	R	R 161	R 49	N	N	R 63,7	N	N	N	N
NH₄⁺	R 39,6	R 78,3	R 178	R 213	R 148	d	R 64,2	R 76,4	R	R 37,4	R 18,3	R 44,9
Na⁺	R 35,9	R 94,6	R 184	R 91,2	R 50,5	R 20,6	R 30,7	R 28,1	R 30,7	R 87,6	R 14,4	R 100
Pb²⁺	T 1,1	T 1	T 0,1	R 59,7	R 44,3	N	N	N	N	N	N	N
Sn²⁺	R 178	R 85	T 0,98	R	—	N	—	R 18,8	—	—	N	N
Zn²⁺	R 408	R 488	R 438	R 120	R 30	N	T 0,2	R 57,7	N	R 3,1	N	N

Legenda: R — dobrze rozpuszczalny (>2 g/100g H₂O) T — średnio rozpuszczalny (0,1–2 g/100g H₂O) N — trudno rozpuszczalny (<0,1 g/100g H₂O) d — związek ulega rozkładowi w wodzie — — związek nietrwały / nie został otrzymany / brak danych. Wartości w nawiasach to rozpuszczalność w g na 100 g wody.

Najważniejsze reguły (wynikające z tabeli)

• Wszystkie sole sodu, potasu i amonu (Na⁺, K⁺, NH₄⁺) są dobrze rozpuszczalne — bez wyjątków w tej tabeli.

• Wszystkie azotany(V) (NO₃⁻) i octany (CH₃COO⁻) są dobrze rozpuszczalne.

• Chlorki, bromki, jodki — trudno rozpuszczalny głównie AgX oraz PbCl₂/PbBr₂/PbI₂ (średnio/trudno).

• Siarczany(VI) — trudno rozpuszczalne: BaSO₄, PbSO₄; CaSO₄ tylko średnio rozpuszczalny.

• Węglany, chromiany(VI), fosforany(V), siarczki — w większości trudno rozpuszczalne, oprócz Na⁺/K⁺/NH₄⁺.

• Wodorotlenki — trudno rozpuszczalne poza 1. grupą; Ca(OH)₂ i Ba(OH)₂ mają wartości pośrednie (T/R).

Jak korzystać z tabeli rozpuszczalności

Praktyczny przewodnik — nie tylko odczytywanie, ale realne zastosowania maturalne

1. Jak czytać tabelę — dwa przykłady

Szukamy CaCO₃ → Ca²⁺ + CO₃²⁻

wiersz: Ca²⁺ · kolumna: CO₃²⁻ · przecięcie: N

→ CaCO₃ jest trudno rozpuszczalny w wodzie.

Szukamy NaNO₃ → Na⁺ + NO₃⁻

wiersz: Na⁺ · kolumna: NO₃⁻ · przecięcie: R

→ NaNO₃ jest dobrze rozpuszczalny.

2. Co oznaczają symbole — i co z nimi zrobić w zadaniu?

Symbol	Co oznacza?	Co robię w zadaniu?
R	dobrze rozpuszczalny	traktuję jako substancję rozpuszczoną (same jony w roztworze)
T	średnio rozpuszczalny	interpretuję zgodnie z treścią i danymi zadania — nie zakładam z góry
N	trudno rozpuszczalny	potencjalny osad ↓
d	związek ulega rozkładowi w wodzie	nie interpretuję jak zwykłej rozpuszczalności — to inny proces niż R/T/N
—	związek nietrwały / brak danych	nie wyciągam zwykłego wniosku R/N

3. Czy powstanie osad?

Przy mieszaniu dwóch roztworów soli: AB + CD → AD + CB. Sprawdź oba produkty w tabeli. Jeśli jeden z nich ma oznaczenie N, w typowym zadaniu jakościowym przyjmujemy jego powstanie — o ile treść zadania nie wymaga analizy K_sp, stężeń lub dodatkowych warunków reakcji.

✓ AgNO₃ + NaCl → AgCl↓ + NaNO₃
AgCl → N · NaNO₃ → R
→ powstaje osad AgCl

✗ NaCl + KNO₃ → NaNO₃ + KCl
NaNO₃ → R · KCl → R
→ brak osadu, nie zapisujemy reakcji strąceniowej

Częsty odruch ucznia: „dwie sole → zamieniam jony miejscami → mam reakcję”. To nieprawda — reakcja zachodzi tylko, gdy przynajmniej jeden produkt jest trudno rozpuszczalny.

Jak korzystać z tabeli — ciąg dalszy

Dobór odczynników, identyfikacja i rozdzielanie jonów, pełne równanie jonowe

4. Jak dobrać DWIE sole, żeby otrzymać konkretny osad?

Kolejność myślenia: najpierw wybieram osad → potem źródło kationu → potem źródło anionu (oba źródła muszą być same dobrze rozpuszczalne!).

Chcę otrzymać: BaSO₄↓
Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓
↓ potrzebuję dwóch rozpuszczalnych źródeł
BaCl₂ → Ba²⁺ + 2Cl⁻ Na₂SO₄ → 2Na⁺ + SO₄²⁻
↓
BaCl₂ + Na₂SO₄ → BaSO₄↓ + 2NaCl

5. Tabela jako pomoc w doborze odczynnika do wykrywania jonów

Tabela pozwala przewidzieć powstanie osadu, ale jednoznaczna identyfikacja jonu może wymagać uwzględnienia barwy osadu, dodatkowych odczynników lub dalszych etapów doświadczenia — samo wytrącenie osadu po dodaniu jednego odczynnika nie zawsze wystarcza.

Chcę sprawdzić obecność Cl⁻ → szukam kationu tworzącego z nim osad

Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓ → odczynnik: sól dostarczająca Ag⁺

Chcę sprawdzić obecność SO₄²⁻ → szukam kationu tworzącego z nim osad

Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ → odczynnik: sól dostarczająca Ba²⁺

6. Rozdzielanie jonów znajdujących się w jednej mieszaninie

Zasada: mam dwa kationy → szukam w tabeli anionu, który z jednym da N, a z drugim pozostawi R.

Mieszanina Ba²⁺ i Mg²⁺ → dodaję SO₄²⁻

Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄ (N) → przechodzi do osadu

Mg²⁺ + SO₄²⁻ → MgSO₄ (R) → pozostaje w roztworze

→ Ba²⁺ zostaje selektywnie usunięty jako osad, Mg²⁺ pozostaje w roztworze.

7. Pełne równanie jonowe — krok po kroku

cząsteczkowe:
BaCl₂ + Na₂SO₄ → BaSO₄↓ + 2NaCl
↓ rozpisujemy elektrolity mocne na jony
pełne jonowe:
Ba²⁺ + 2Cl⁻ + 2Na⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ + 2Na⁺ + 2Cl⁻
↓ skreślamy jony obserwatorów (Na⁺, Cl⁻ — te same po obu stronach)
jonowe skrócone:
Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓

8. Co mogę przewidzieć jako obserwację?

Jeżeli tabela wskazuje powstanie trudno rozpuszczalnego produktu, np. Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓, możesz przewidzieć: „Po zmieszaniu roztworów wytrącił się osad."

Z tabeli
powstanie osadu ✓ — to odczytujesz wprost z R/T/N

Z dodatkowej wiedzy
barwa osadu — tabela rozpuszczalności nie mówi automatycznie, jaki kolor ma osad

9. Czego NIE odczytasz z tabeli rozpuszczalności?

Tabela nie mówi bezpośrednio:

jak szybko zachodzi reakcja,
jaki kolor ma osad,
ile dokładnie substancji rozpuści się w dowolnej temperaturze (to rola wykresu rozpuszczalności),
czy osad rozpuści się po dodaniu innego odczynnika,
jakie jest K_sp danego związku,
czy przy dowolnie małych stężeniach jonów rzeczywiście powstanie osad.

Reguły, które przyspieszają pracę z tabelą

Na⁺, K⁺, NH₄⁺ → zwykle R

NO₃⁻ → zwykle R

CO₃²⁻, PO₄³⁻ → zwykle N, poza solami Na⁺/K⁺/NH₄⁺

OH⁻ → zwykle słabo/trudno rozpuszczalny, z ważnymi wyjątkami (1. grupa)

Cl⁻/Br⁻/I⁻ → często R, ale ważne wyjątki: Ag⁺ i Pb²⁺

Uwaga: to skróty myślowe do szybkiej orientacji — nie reguły do wykucia zamiast tabeli. Na maturze, jeśli masz do dyspozycji tablicę CKE, jej dane mają zawsze pierwszeństwo przed regułą zapamiętaną „na skróty”.

Tabela a wykres rozpuszczalności · poziom rozszerzony

Dwa różne narzędzia i wprowadzenie do iloczynu rozpuszczalności

8. Tabela rozpuszczalności ≠ wykres rozpuszczalności

TABELA
R / T / N → czy związek jest dobrze, czy trudno rozpuszczalny?
(odpowiedź jakościowa: tak/nie)

WYKRES
g substancji / 100 g H₂O w funkcji temperatury → ile substancji można rozpuścić?
(odpowiedź ilościowa, zależna od T)

To dwa różne narzędzia, które łatwo pomylić — tabela mówi „czy”, wykres mówi „ile” i „w jakiej temperaturze”.

9. Poziom rozszerzony: kiedy osad (N) rzeczywiście się wytrąci?

Tabela daje szybką odpowiedź jakościową. Dokładniejsze rozstrzygnięcie daje porównanie iloczynu stężeń jonów (Q) z iloczynem rozpuszczalności (K_sp):

Q < K_sp → osad się nie wytrąca
Q = K_sp → stan nasycenia / równowaga
Q > K_sp → następuje wytrącanie osadu

Przykład AgCl(s) ⇌ Ag⁺(aq) + Cl⁻(aq)

K_sp = [Ag⁺]·[Cl⁻]

To pokazuje, gdzie kończy się prosta tabela R/T/N, a zaczynają się obliczenia ilościowe — temat dla najbardziej dociekliwych i zadań na najwyższym poziomie trudności.