Reakcje charakterystyczne

Chemia organiczna — próby analityczne (część 1/2)

Reakcje charakterystyczne związków organicznych

Próba Trommera
Reagent: Cu(OH)₂, ogrzewanie
Wykrywa: aldehydy, cukry redukujące
→ ceglasty osad Cu₂O

Próba Tollensa
Reagent: [Ag(NH₃)₂]⁺, ogrzewanie
Wykrywa: aldehydy
→ srebrne lustro na ściance

Woda bromowa
Reagent: Br₂/H₂O
Wykrywa: wiązania C=C, C≡C, fenol
→ odbarwienie (pomarańcz.→bezbarwna)

Próba Baeyera
Reagent: KMnO₄
Wykrywa: wiązania wielokrotne
→ odbarwienie + brunatny osad MnO₂

Próba jodoformowa
Reagent: I₂/NaOH
Wykrywa: etanol, metyloketony
→ żółty osad jodoformu (CHI₃)

Chlorek żelaza(III)
Reagent: FeCl₃
Wykrywa: fenole
→ fioletowe zabarwienie

Próba biuretowa
Reagent: CuSO₄ + NaOH
Wykrywa: białka (wiązania peptydowe)
→ fioletowo-różowy roztwór

Próba ksantoproteinowa
Reagent: stęż. HNO₃, ogrzewanie
Wykrywa: białka z pierścieniem aromat.
→ żółte zabarwienie

Próba z jodem (Lugola)
Reagent: I₂/KI
Wykrywa: skrobia
→ granatowe zabarwienie

Cu(OH)₂ na zimno
Reagent: Cu(OH)₂, bez ogrzewania
Wykrywa: poliole (gliceryna), cukry
→ szafirowy roztwór

Pamiętaj: woda bromowa i KMnO₄ odbarwiają się zarówno dla alkenów, jak i alkinów — same nie odróżnią jednych od drugich. Do rozróżnienia alkinu terminalnego służy próba z kationami Ag⁺ lub Cu⁺ (powstaje osad acetylenku).

Reakcje charakterystyczne

Jony nieorganiczne i próba płomieniowa (część 2/2)

Wykrywanie jonów — reakcje strąceniowe i barwne

Chlorki Cl⁻
Reakcja: Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓
→ biały osad, nie roztwarza się w HNO₃

Bromki Br⁻
Reakcja: Ag⁺ + Br⁻ → AgBr↓
→ jasnożółty osad

Jodki I⁻
Reakcja: Ag⁺ + I⁻ → AgI↓
→ żółty osad

Siarczany SO₄²⁻
Reakcja: Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓
→ biały osad, nie roztwarza się w HCl

Węglany CO₃²⁻
Reakcja: CO₃²⁻ + 2H⁺ → CO₂↑ + H₂O
→ musowanie CO₂, mętnienie wody wapiennej

Jon amonowy NH₄⁺
Reakcja: NH₄⁺ + OH⁻ → NH₃↑ + H₂O
→ gaz o ostrym zapachu, czerwienieje lakmus

Żelazo(III) Fe³⁺
Reakcja: Fe³⁺ + 3SCN⁻ → Fe(SCN)₃
→ krwistoczerwone zabarwienie

Żelazo(II) Fe²⁺
Reakcja: Fe²⁺ + K₃[Fe(CN)₆] → osad
→ niebieski osad (błękit Turnbulla)

Miedź(II) Cu²⁺
Reakcja: Cu²⁺ + 4NH₃ → [Cu(NH₃)₄]²⁺
→ intensywnie niebieski roztwór

Bar Ba²⁺
Reakcja: Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓
→ biały osad

Wapń Ca²⁺
Reakcja: Ca²⁺ + CO₃²⁻ → CaCO₃↓
→ płomień ceglastoczerwony; osad CaCO₃

Ołów(II) Pb²⁺
Reakcja: Pb²⁺ + S²⁻ → PbS↓
→ czarny osad (lub żółty PbI₂ z KI)

Próba płomieniowa — barwy charakterystyczne

Li⁺
karminowoczerwony

Na⁺
intensywnie żółty

K⁺
fioletowy (liliowy)

Ca²⁺
ceglastoczerwony

Sr²⁺
szkarłatny (jaskrawoczerwony)

Ba²⁺
jasnozielony

Cu²⁺
niebieskozielony

Rb⁺
czerwonofioletowy

Cs⁺
niebieskofioletowy

Pb²⁺
niebieskoszary

B (bor)
zielony

Sb³⁺
jasnoniebieski (zielonkawy)

Uwaga: próba płomieniowa pozwala rozpoznać obecność kationu, ale nie działa dla wszystkich pierwiastków — niektóre (np. Mg²⁺, Al³⁺, Zn²⁺) nie barwią płomienia w sposób charakterystyczny i wymagają innych metod (np. reakcji strąceniowych powyżej).